تصور کنید با درد شدید و کوبندهای در عمق دندان خود از خواب بیدار میشوید، دردی آنقدر شدید که بلعیدن، صحبت کردن یا حتی لمس صورتتان غیرقابل تحمل میشود. بسیاری از مردم ناراحتی دندان را نادیده میگیرند تا زمانی که به یک مشکل اورژانسی تبدیل شود و یکی از نگرانکنندهترین موارد اورژانسی، آبسه دندان است. آبسه دندان چیست؟ آبسه دندان چیزی بیش از “عفونت” است. در واقع بدن شما یک زنگ خطر بلند را به صدا در میآورد. زنگ خطری که نمیتوانید آن را نادیده بگیرید.
اگر آبسه درمان نشود، به فک، گلو و حتی اندامهای حیاتی منتقل خواهد شد و یک مشکل کوچک دندانی را به یک وضعیت تهدیدکننده زندگی تبدیل میکند. این راهنمای کامل هر آنچه را که باید بدانید توضیح میدهد: آبسه دندان چیست، چرا اتفاق میافتد، خطرات آن، درمانهای خانگی که کمک میکنند و غیره/
بررسی آبسه دندان
آبسه دندان یک کیسه چرکی است که توسط عفونت باکتریایی در داخل دندان، لثه یا بافتهای اطراف ایجاد میشود. معمولاً زمانی تشکیل خواهد شد که باکتریهای مضر از طریق حفره، ترک عمیق، پرکردگی قدیمی یا بیماری لثه وارد دندان میشوند. عفونت باعث ایجاد فشار و التهاب میشود و به درد و تورم شدید منجر خواهد شد.
انواع آبسه دندان
آبسه دندان یک بیماری واحد نیست. بسته به محل شروع عفونت، میتواند در قسمتهای مختلف دندان یا لثه ظاهر شود. درک انواع آبسه به بیماران کمک میکند تا علائم را زود تشخیص داده و به دنبال درمان مناسب باشند. در زیر 3 نوع اصلی آبسه دندان را به طور کامل و با زبانی بیمارپسند توضیح میدهیم.
آبسه پریاپیکال (آبسه در نوک ریشه)
آبسه پریاپیکال شایعترین و دردناکترین نوع است. این آبسه در نوک ریشه دندان تشکیل میشود، زمانی که باکتریها به پالپ، بافت نرم داخلی حاوی اعصاب و رگهای خونی میرسند. این آبسه در موارد زیر رخ میدهد:
- با پوسیدگی عمیق و درمان نشده دندان شروع میشود
- باکتریها به لایههای مینا و عاج نفوذ میکنند
- عفونت به پالپ دندان میرسد
- چرک در نوک ریشه داخل استخوان جمع میشود
علائم شایع آبسه معرفی شده عبارت هستند از:
- درد تیز و ضرباندار دندان
- حساسیت به گرما، سرما و گاز گرفتن
- تورم در لثه بالای دندان
- برآمدگی جوش مانند که ممکن است چرک از آن تراوش کند
افرادی که حفرههای درمان نشده داشته، بیمارانی که پرکردگیهای قدیمی و نشتکننده دارند و کسانی که دندانهای آن ترک خورده یا شکسته است، بیش از سایر دیگران در معرض این عارضه قرار دارند.، درمان ریشه (رایجترین)، تخلیه آبسه و کشیدن دندان در صورت عدم امکان نجات دندان از جمله گزینههای درمانی این عارضه هستند.
در نظر داشته باشید این نوع آبسه باید به سرعت درمان شود؛ زیرا عفونت میتواند به استخوان فک و بافتهای اطراف گسترش یابد.
آبسه پریودنتال (آبسه لثه و استخوان)
آبسه پریودنتال در لثه و بافتهای اطراف آن تشکیل میشود، نه در داخل خود دندان. این آبسه معمولاً در یک پاکت عمیق لثه که توسط بیماری لثه (پریودنتیت) ایجاد میشود، شروع خواهد شد. نحوه ایجاد آبسه پریودنتال:
- کیسههای لثه باکتریها، پلاک و مواد غذایی را جمع میکنند
- عفونت در بافت لثه اطراف پخش میشود
- چرک بین لثه و دندان گیر میکند
علائم شایع این نوع آبسه نیز عبارت هستند از:
- تورم موضعی در لثه
- درد هنگام لمس لثه اما حساسیت کمتر عاج
- ممکن است دندان “لق” به نظر برسد؛ زیرا عفونت استخوان را تضعیف میکند
- طعم بد به دلیل تخلیه چرک
افراد مبتلا به بیماری لثه، افرادی که از تمیز کردن دندانها خودداری میکنند، بیمارانی که عادت به مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن ضعیف دارند و افراد سیگاری و دیابتی بیشتر در معرض این عارضه هستند. گزینههای درمانی این مشکل عبارت هستند از:
- تمیز کردن عمیق (جرمگیری و تسطیح ریشه)
- تخلیه آبسه
- آنتیبیوتیک برای جلوگیری از گسترش عفونت
- جراحی لثه برای پاکتهای شدید پریودنتال
این آبسه بر ساختارهای نگهدارنده دندان تأثیر میگذارد، بنابراین درمان به موقع برای جلوگیری از جابجایی یا از دست دادن دندان بسیار مهم است.
آبسه لثه
آبسه لثه سادهترین شکل است و فقط سطح بافت لثه را درگیر میکند، نه دندان یا رباط پریودنتال. آبسه لثه عمدتاً توسط یک جسم خارجی گیر کرده در لثه ایجاد میشود:
- پوسته ذرت بو داده
- پوسته دانهها
- پوسته سخت نان
- تکههای خلال دندان
جسم گیر کرده لثه را تحریک میکند و به باکتریها اجازه میدهد به سرعت رشد کنند. علائم شایع این عارضه عبارت هستند از:
- برجستگی قرمز و متورم روی لثه
- حساسیت موضعی
- درد هنگام مسواک زدن آن ناحیه خاص
- ترشح خفیف در صورت اعمال فشار
افرادی که غذاهایی با لبههای تیز میخورند، بیمارانی که عادت به نخ دندان کشیدن ضعیفی دارند و کودکانی که اغلب غذا در لثههایشان گیر میکند، بیشتر در معرض این آبسه قرار دارند. گزینههای درمانی آبسه لثه را در زیر نام میبریم:
- خارج کردن جسم خارجی
- تمیز کردن و ضدعفونی کردن ملایم ناحیه
- شستشوی لثه با آب نمک گرم برای تسکین لثه
آبسه لثه معمولاً به راحتی قابل درمان است، اما اگر نادیده گرفته شود، میتواند به ساختارهای عمیقتر استخوان یا ریشه گسترش یابد.
چه چیزی باعث آبسه دندان میشود؟
آبسه دندان زمانی اتفاق میافتد که باکتریها به ساختارهای داخلی دندان یا لثه حمله میکنند. علل رایج آبسه دندان عبارت هستند از:
- حفرههای درمان نشده
- دندانهای ترک خورده یا شکسته
- آسیب دندان
- پرکردگیهای قدیمی یا نشت کننده
- بیماری شدید لثه (پریودنتیت)
- بهداشت ضعیف دهان
- رژیم غذایی پر قند
- سیستم ایمنی ضعیف
وقتی باکتریها به پالپ (عصب و رگهای خونی دندان) میرسند، عفونت به سرعت گسترش مییابد و چرک ایجاد میکند. این تجمع باعث فشار شدید میشود، به همین دلیل است که درد آبسه اغلب ضرباندار و غیرقابل تحمل است.
علائم و نشانههای آبسه دندان
شایعترین علائم تشخیص این عارضه در دهان را ذکر خواهیم کرد:
- دندان درد شدید و ضرباندار
- دردی که به گوش، فک یا گردن سرایت میکند
- حساسیت دندان (گرم، سرد، شیرین)
- تورم صورت یا گونه
- تب و ضعف عمومی
- بوی بد دهان یا طعم بد در دهان
- قرمز، متورم یا براق بودن لثهها
- برجستگی یا جوش روی لثهها (گاهی اوقات چرک)
- مشکل در بلع یا باز کردن دهان
اگر تورم صورت، تب یا مشکل در تنفس را تجربه کردید، فوراً به اورژانس دندانپزشکی مراجعه کنید.
آبسه دندان چگونه درمان میشود؟
اولویت اول یک دندانپزشک از بین بردن عفونت، تسکین درد و در صورت امکان نجات دندان است. در بخشهای بعدی روش درمان این عارضه را به صورت خلاصه شرح میدهیم:
تخلیه آبسه (برش و تخلیه)
تخلیه اغلب اولین و سریعترین راه برای تسکین درد شدید ناشی از آبسه است. وقتی چرک داخل دندان یا لثه جمع میشود، فشار ایجاد میکند. خارج کردن این چرک بلافاصله درد را کاهش میدهد و از گسترش عفونت جلوگیری میکند.
- دندانپزشک ناحیه را با بیحسی موضعی بیحس میکند.
- یک برش کوچک در لثه یا بافت متورم ایجاد میشود.
- چرک به آرامی تخلیه شده و اغلب تسکین فوری انجام میشود.
- دندانپزشک ناحیه را با محلول نمکی یا ضد باکتری شستشو میدهد.
فواید این روش درمان شامل تسکین فوری درد، کاهش سریع تورم و جلوگیری از گسترش عفونت است. ناگفته نماند تخلیه به تنهایی علت را درمان نمیکند. اگر پالپ دندان آلوده باشد، تخلیه باید با عصبکشی یا کشیدن دندان انجام شود، در غیر این صورت آبسه دوباره عود خواهد کرد.
درمان ریشه (نجات دندان)
آبسه دندان خراب
درمان ریشه رایجترین و مؤثرترین درمان برای آبسههای ناشی از عفونت داخل دندان است. این درمان منبع عفونت را از بین میبرد، داخل ریشه را تمیز کرده و ساختار طبیعی دندان را حفظ میکند. هنگامی که پالپ دندان عفونی یا مرده است، برداشتن آن تنها راه جلوگیری از گسترش باکتریها است. مراحل دقیق انجام این روش درمانی شامل موارد زیر خواهد بود:
- بیحسی موضعی: دندانپزشک دندان و بافتهای اطراف آن را بیحس میکند.
- باز کردن دندان: یک سوراخ کوچک روی دندان ایجاد میشود تا به پالپ عفونی دسترسی پیدا شود.
- حذف عصب عفونی: تمام بافتهای عفونی، باکتریها و بقایای داخل ریشهها برداشته میشوند.
- تمیز کردن کانال: کانالها با استفاده از محلولهای ضد باکتری شکل داده، آبیاری و کاملاً ضدعفونی میشوند.
- پر کردن کانال: کانالهای خالی با مادهای لاستیکی مانند به نام گوتاپرکا پر میشوند تا باکتریها را از بین ببرند.
- آببندی دندان: پر کردن موقت یا دائمی انجام میشود.
- قرار دادن روکش: بیشتر دندانهای آبسه کرده، به خصوص دندانهای آسیاب بزرگ، برای استحکام و عملکرد طولانی مدت به روکش دندان نیاز دارند.
فواید این روش درمانی نیز شامل این موارد است:
- دندان طبیعی را نجات میدهد
- عفونت را برای همیشه متوقف میکند
- از گسترش به استخوان یا سایر نواحی جلوگیری میکند
- عملکرد و توانایی جویدن را بازیابی میکند
- وقتی عصبکشی گزینه مناسبی نیست
کشیدن دندان (خارج کردن دندان عفونی)
اگر دندان به شدت ترک خورده، استخوان زیادی در اطراف ریشه از بین رفته و دندان از نظر ساختاری قابل ترمیم نیست، در چنین مواردی، کشیدن دندان به درمان توصیه شده تبدیل میشود. کشیدن دندان زمانی کاربردی است که دندان بیش از حد آسیب دیده باشد و نتوان آن را نجات داد. گاهی اوقات عفونت بیش از حد ریشه یا استخوان را از بین برده است و درمان ریشه را غیرممکن میکند. کشیدن دندان در این شرایط ضروری است:
- پوسیدگی شدید که بیشتر دندان را از بین برده است
- ترکها یا شکستگیهای عمیق که به ریشه میرسند
- آبسههای مکرر در همان دندان
- تحلیل گسترده استخوان به دلیل عفونت لثه
- دندان حتی پس از عصبکشی قابل ترمیم نیست
آنتیبیوتیکها (درمان کمکی، نه درمان قطعی)
آنتیبیوتیکها نقش مهمی در مدیریت آبسهها دارند، اما نمیتوانند به تنهایی عفونت را درمان کنند. آنها به کنترل گسترش عفونت کمک خواهند کرد، به خصوص زمانی که تورم یا تب وجود دارد، اما مشکل دندانی زمینهای هنوز به درمان نیاز دارد. وقتی دندانپزشکان آنتیبیوتیک تجویز میکنند که شرایط زیر را داشته باشید:
- تورم صورت به فراتر از دندان گسترش یافته است
- تب یا احساس ناخوشی عمومی
- عفونت فک یا غدد لنفاوی را تحت تأثیر قرار داده است
- بیمار نمیتواند فوراً تحت درمان دندانپزشکی قرار گیرد
- بیمار سیستم ایمنی ضعیفی دارد
آنتیبیوتیکهای رایج مورد استفاده عبارت هستند از: آموکسیسیلین، آموکسیسیلین-کلاوولانیک اسید، کلیندامایسین (برای بیمارانی که به پنیسیلین حساسیت دارند) و مترونیدازول (گاهی اوقات با سایر داروها ترکیب میشود)
آنتیبیوتیکها به کاهش تورم، کاهش بار باکتریایی و کنترل عفونت تا زمان انجام درمان کمک میکنند. توجه داشته باشید اگر دندان آبسهدار درمان نشود، عفونت همیشه برمیگردد.
درمان فوری خانگی برای آبسه دندان
بسیاری از افراد به دنبال درمانهای خانگی هستند، اما همه آنها ایمن نیستند. در اینجا کارهایی که میتوانید انجام دهید و کارهایی که باید از آنها اجتناب کنید را ذکر میکنیم:
- شستشو با آب نمک گرم که تورم را کاهش میدهد و ناحیه را تمیز میکند.
- کمپرس سرد که به کاهش تورم و بیحس کردن درد کمک میکند.
- مسکنهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن (در صورتی که از نظر پزشکی برای شما بیخطر باشد).
- سر خود را بالا نگه دارید که به کاهش فشار و درد ضرباندار کمک میکند.
خطرات آبسه دندان
آبسه دندان چیزی نیست که بتوانید نادیده بگیرید. در صورت عدم درمان، عفونت میتواند به فراتر از دهان گسترش یابد. خطرات اصلی این عارضه را در ادامه نام میبریم:
- گسترش عفونت به فک که میتواند باعث از دست رفتن استخوان یا استئومیلیت شود.
- سلولیت صورت یا عفونت جدی بافت نرم که باعث تورم و درد میشود.
- آنژین لودویگ (وضعیت تهدیدکننده زندگی) که طی آن عفونت زیر زبان و گلو پخش میشود و تنفس را مسدود میکند.
- عفونت سینوس (سینوزیت فک بالا): دندانهای بالا نزدیک سینوسها هستند و به باکتریها اجازه پخش شدن میدهند.
- سپسیس: پاسخ شدید کل بدن به عفونت، به بستری شدن در بیمارستان نیاز دارد.
- از دست دادن دندان. عفونت ریشه و استخوان اطراف را از بین میبرد.
هرگز نباید درمان را به تعویق بیندازید. آبسههای دندانی به خودی خود بهبود نمییابند. عفونت همچنان گسترش پیدا میکند، حتی اگر درد ناگهان از بین برود. درد ممکن است فقط به دلیل مرگ عصب، نه به دلیل از بین رفتن عفونت، محو شود.
سخن آخر
آبسه دندان یکی از دردناکترین و خطرناکترین بیماریهای دندانی است. در حالی که درمانهای خانگی میتوانند به طور موقت ناراحتی را کاهش دهند، فقط یک دندانپزشک میتواند عفونت را به طور کامل از بین ببرد. تأخیر در درمان میتواند به عوارض شدید، از جمله گسترش عفونت به فک، گلو و حتی جریان خون منجر شود.
اگر درد ضرباندار، تورم، تب یا هرگونه علائم آبسه دندان را تجربه میکنید، منتظر نمانید. درمان زودهنگام، دندان را نجات میدهد و از سلامت کلی شما محافظت میکند. دکتر ستاره سهرابی با ابزارهای مدرن و رویکردی مبتنی بر اولویت بیمار، مراقبتهای دندانپزشکی تخصصی، ملایم و دقیقی را ارائه میدهد.
اگر به درمان فوری آبسه، عصبکشی یا راهنماییهای پیشگیرانه دندانپزشکی نیاز داشته باشید، میتوانید برای مراقبت ایمن و مؤثر به این دندانپزشک اعتماد کنید. منتظر بدتر شدن درد نباشید. همین امروز برای ویزیت وقت بگیرید و از لبخند و سلامتی خود محافظت کنید.
